کمر درد در کودکان؛ علل، علائم و پیشگیری

کمر درد در کودکان دلایل مختلفی دارد و برخلاف تصور، همیشه ناشی از خستگی یا وضعیت نامناسب نشستن نیست. در برخی کودکان، درد کمر ممکن است پس از فعالیت ورزشی، آسیب یا فشارهای روزمره ایجاد شود و در برخی موارد نیز با مشکلات ستون فقرات ارتباط داشته باشد. اما چه زمانی کمر درد کودک طبیعی است و چه زمانی باید جدی گرفته شود؟ توجه به مدت، شدت و محل درد و همچنین علائم همراه، در تشخیص علت اهمیت دارد. در این مقاله، علت ها و علائم کمردرد کودکان، عوامل خطر و نشانه های هشدار، روش های پیشگیری، تشخیص و درمان کمر درد در کودکان بررسی می شود پس با ما همراه باشید.

کمر درد در کودکان

کمر درد در کودکان به احساس درد یا ناراحتی در قسمت پایین یا میانی پشت گفته می شود که می تواند به صورت ناگهانی یا تدریجی ایجاد شود. این درد ممکن است خفیف و موقت باشد یا به شکل شدید و مداوم ادامه پیدا کند. اگرچه کمردرد در کودکان می تواند به دلایلی مانند یبوست، فعالیت بدنی، آسیب های ورزشی و کشیدگی عضلات ایجاد شود، گاهی نیز با مشکلات ستون فقرات یا سایر بیماری ها ارتباط دارد.

در صورتی که کمر درد کودک برای مدت طولانی ادامه داشته باشد، در یک ناحیه مشخص متمرکز شود، فعالیت های روزمره او را محدود کند یا برای کنترل درد به دارو نیاز داشته باشد، بررسی توسط متخصص ارتوپدی کودکان ضروری است. همچنین همراهی کمردرد با علائمی مانند تب، لرز، کاهش وزن، ضعف یا بی حالی می تواند نشانه یک مشکل جدی تر باشد و نیاز به پیگیری و معاینه پزشکی دارد.

برای دریافت مشاوره رایگان با دکتر ابراهیمی نسب، لطفاً فرم زیر را تکمیل کنید تا در اولین فرصت با شما تماس بگیریم.

علل کمردرد در کودکان

علت کمر درد در کودکان از عوامل ساده و موقتی تا مشکلاتی می باشد که نیاز به بررسی پزشکی دارند. کشیدگی عضلات و آسیب‌ های ورزشی از علل شایع هستند، به‌ خصوص در کودکانی که فعالیت فیزیکی زیادی دارند. نشستن طولانی‌ مدت یا قرار گرفتن بدن در وضعیت نامناسب نیز باعث ایجاد فشار روی عضلات و ساختارهای ستون فقرات می شود.

استفاده بیش از حد و فشارهای عضلانی

استفاده بیش از حد و فشارهای عضلانی تا حد زیادی شایع ترین علل کمردرد در کودکان و نوجوانان است، اما معمولاً پس از یک دوره استراحت یا اصلاح فعالیت برطرف می شود. داروهای ضد التهابی مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن و همچنین کمپرس یخ یا گرم نیز می‌تواند به کاهش علائم کمک کنند. پیاده روی روزانه به بهبود وضعیت با آسیب اولیه و کشش همسترینگ و تقویت شکم می تواند به تسکین کمردرد مداوم کمک کند. بسیاری از کودکان نیز ممکن است از یک برنامه فیزیوتراپی برای آموزش تمرینات مناسب بهره مند شوند.

سرخوردگی مهره یا اسپوندیلولیز

سرخوردگی مهره که به عنوان اسپوندیلولیز نیز شناخته می شود، نقصی در مهره های ستون فقرات است که می تواند در نتیجه فعالیت هایی که نیاز به پیچش یا فشار خون بالا، یا قوس مکرر کمر دارند، مانند ژیمناستیک، کشتی یا هاکی، باعث کمردرد شود. استراحت بعد از ورزش و انجام تمرینات متمرکز بر حرکات کششی می تواند به کاهش تنش در کمر و بهبود علائم کمک کند. بریس پشت می تواند در موارد خاصی تسکین دهنده باشد. جراحی برای آن دسته از موارد درد شدید که با درمان طولانی مدت غیر جراحی بهبود نمی یابد اختصاص دارد.

اسکولیوز

اسکولیوز یک انحنای جانبی ستون فقرات است که معمولاً در طول بخش معاینه بهداشتی معمول برنامه غربالگری اسکولیوز، در مدرسه تشخیص داده می شود. حدود 2 تا 3 درصد کودکان اسکولیوز دارند. تشخیص و درمان زودهنگام، مانند بریس بندی، فیزیوتراپی یا احتمالاً جراحی، می تواند به نجات فرزند شما از یک عمر درد و سایر مسائل مانند مشکلات قلبی یا ریوی کمک کند.

بیماری شوئرمن

بیماری شوئرمن یا کمر گرد یا هما گوژپشتی، اغلب با مهره های بیرون زده و ظاهری خمیده یا گرد ایجاد می کنند و باعث می شوند کودک طوری به نظر برسد که حالت بدنی خوبی ندارد. تمرینات اصلی می تواند به بهبود وضعیت کمک کند، اما در موارد شدیدتر ممکن است بریس کمر یا جراحی توصیه شود.

فتق دیسک

فتق دیسک زمانی ایجاد می شود که یکی از دیسک های بین مهره های ستون فقرات از موقعیت خود خارج شده و به اعصاب مجاور فشار می آورد. این دیسک ها کوسن هایی هستند که مرکز نرم و بیرونی سخت دارند. اگر قسمت سخت دیسک ترک خورده و قسمت نرم آن نمایان شود به آن فتق می گویند. فیزیوتراپی معمولاً اولین قدم در درمان است، اما متخصصان ما ممکن است جراحی به نام دیسککتومی را برای برداشتن دیسک توصیه کنند.

کوله پشتی سنگین و نامناسب

کوله پشتی هایی که مملو از کتاب های درسی، تجهیزات ورزشی و وسایل مدرسه هستند یا به درستی پوشیده نشده اند، می توانند باعث کمردرد در کودکان و نوجوانان شوند. کودک باید یک کوله پشتی از مواد سبک مانند فوم یا نایلون بپوشد که اندازه آن نیز مناسب است. علاوه بر این، کوله پشتی نباید بیش از 15 تا 20 درصد وزن بدن کودک شما باشد.

بیشتر بخوانید: درد پا در کودکان

آسیب و ضربه به کمر

سقوط، برخورد هنگام ورزش، تصادف یا ضربه مستقیم به پشت می تواند باعث آسیب عضلات، رباط ها یا ساختارهای استخوانی ستون فقرات شود. شدت کمردرد پس از آسیب می تواند متفاوت باشد و در صورت وجود درد شدید، محدودیت حرکتی یا علائم عصبی، ارزیابی پزشکی اهمیت بیشتری پیدا می کند.

عفونت ستون فقرات

عفونت مهره ها یا دیسک های ستون فقرات از علل کمتر شایع اما مهم کمردرد در کودکان است. این نوع درد ممکن است مداوم باشد و گاهی با تب، لرز، بی حالی یا کاهش اشتها همراه شود. وجود تب و کمردرد مداوم، به خصوص در کودک کم سن، نیازمند بررسی پزشکی است.

بیماری های التهابی

برخی بیماری های التهابی می توانند باعث درد و خشکی کمر در کودکان و نوجوانان شوند. درد ممکن است با سفتی صبحگاهی همراه باشد و در بعضی موارد با فعالیت بهتر یا با استراحت طولانی تشدید شود. تشخیص این بیماری ها به بررسی علائم، معاینه و در صورت نیاز آزمایش های تخصصی نیاز دارد.

مشکلات کلیوی و دستگاه ادراری

برخی مشکلات کلیوی و عفونت های دستگاه ادراری می توانند به صورت درد در ناحیه کمر یا پهلو ظاهر شوند. در این شرایط ممکن است علائمی مانند تب، سوزش ادرار، تکرر ادرار، تغییر رنگ ادرار یا درد شکم نیز وجود داشته باشد. همراهی کمردرد با این علائم باید توسط پزشک بررسی شود.

یبوست

یبوست یکی از مشکلات شایع دوران کودکی است و در برخی کودکان می تواند با درد یا ناراحتی شکمی و کمردرد همراه باشد. تجمع مدفوع در روده ممکن است باعث احساس فشار در ناحیه شکم و پشت شود. در صورت تداوم درد یا همراهی آن با علائمی مانند استفراغ، تب، خونریزی یا کاهش وزن، بررسی پزشکی ضروری است.

تومورها و ضایعات ستون فقرات

تومورها و برخی ضایعات ستون فقرات از علل نادر کمردرد در کودکان هستند، اما به دلیل اهمیت بالینی باید در موارد خاص مورد توجه قرار گیرند. درد مداوم یا پیشرونده، به ویژه درد شبانه، کاهش وزن بدون علت، ضعف یا بی حسی اندام ها و اختلال در راه رفتن می تواند نیاز به بررسی بیشتر داشته باشد.

مشکلات عضلانی و ضعف عضلات مرکزی بدن

ضعف عضلات شکم، لگن و عضلات مرکزی بدن می تواند باعث کاهش حمایت از ستون فقرات و افزایش فشار روی عضلات کمر شود. این وضعیت به خصوص در کودکانی که فعالیت بدنی کمی دارند یا مدت زیادی در وضعیت ثابت می نشینند، ممکن است زمینه ساز درد شود. تمرینات مناسب تقویتی و اصلاح وضعیت بدنی می تواند در پیشگیری و کنترل این نوع درد مؤثر باشد.

شش دلیل که ممکن است کودک شما از کمردرد شکایت کند!

• استفاده بیش از حد و فشارهای عضلانی، که می تواند ناشی از فعالیت بدنی شدید باشد.
• سر خوردگی مهره ها که به آن اسپوندیلولیز نیز می گویند.
• اسکولیوز یا انحنای ستون فقرات در کودکان که بیش از 10 درجه است.
• کیفوز شوئرمن یا گوژ پشتی که تحت درمان قرار نگرفته است.
• فتق دیسک که هنوز تشخیص داده نشده است.
• استفاده از کوله پشتی سنگین نیز موجب ایجاد کمر دردهای شدید می‌ شود.

علائم کمر درد در کودکان

علائم کمردرد کودکان تنها به احساس درد محدود نمی شود و ممکن است کودک علائم دیگری را نیز تجربه کند. بعضی از کودکان محل درد را به خوبی بیان نمی کنند و تغییر در فعالیت، نحوه راه رفتن یا وضعیت نشستن آنها می تواند نشانه وجود مشکل باشد. به طور کلی علائم احتمالی کمر درد در کودکان عبارتند از:

• سفتی کمر
• درد شبانه
• ضعف پاها
• ضعف یا بی حالی
• درد منتشر شونده به پا
• تغییر در نحوه راه رفتن
• محدود شدن حرکات کمر
• مشکلات ادراری یا دفعی
• گزگز یا بی حسی اندام ها
• درد پس از فعالیت یا ورزش
• کاهش وزن بدون علت مشخص
• درد در قسمت پایین یا میانی کمر

کمر درد کودکان چه زمانی خطرناک است؟

کمر درد در کودکان در بیشتر موارد علت جدی ندارد، اما برخی ویژگی های درد می توانند نشان دهنده نیاز به بررسی سریع پزشکی باشند. درد شدید یا مداوم، به خصوص در کودکان کم سن، نباید بدون ارزیابی پزشکی نادیده گرفته شود. همچنین اگر درد پس از ضربه شدید ایجاد شده باشد یا فعالیت های روزمره کودک را مختل کند، مراجعه به پزشک اهمیت دارد.

وجود تب، کاهش وزن بی دلیل، درد شدید شبانه، ضعف عضلات، بی حسی یا گزگز پاها از علائمی هستند که باید جدی گرفته شوند. اختلال در راه رفتن یا بروز مشکلات جدید در کنترل ادرار و مدفوع نیز از نشانه های هشدار محسوب می شود. در چنین شرایطی، معاینه پزشکی برای مشخص شدن علت کمردرد ضروری است.

بیشتر بخوانید: گودی کمر در کودکان

عوامل خطر کمر درد در کودکان

برخی شرایط احتمال بروز کمردرد در کودکان و نوجوانان را افزایش می دهند. شناخت این عوامل می تواند به والدین و مربیان کمک کند تا علائم را زودتر تشخیص دهند. با این حال، وجود یک عامل خطر به معنای ابتلای قطعی کودک به بیماری ستون فقرات نیست. عوامل خطر مهم عبارتند از:

• اضافه وزن
• نشستن طولانی مدت
• وجود انحراف ستون فقرات
• سابقه آسیب یا ضربه به کمر
• بیماری های التهابی یا زمینه ای
• فعالیت ورزشی شدید یا حرفه ای
• عفونت یا بیماری های سیستمیک
• وضعیت نامناسب بدن هنگام نشستن
• افزایش ناگهانی شدت تمرینات ورزشی
• ورزش های همراه با حرکات تکراری کمر
• سابقه خانوادگی برخی مشکلات ستون فقرات

پیشگیری از کمر درد در کودکان

پیشگیری از کمر درد در کودکان بیشتر بر حفظ فعالیت بدنی مناسب، تقویت عضلات و اصلاح عادات روزمره تمرکز دارد. کودک باید فعالیت فیزیکی متناسب با سن و شرایط بدنی خود داشته باشد و از افزایش ناگهانی فشار ورزشی پرهیز شود. وضعیت مناسب نشستن، ایستادن و خواب نیز در کاهش فشار واردشده به ستون فقرات موثر می باشد. به طور کلی روشهای پیشگیری از این عارضه به شرح زیر است:

• حفظ وزن مناسب با توجه به سن و شرایط رشد کودک فشار اضافی بر ستون فقرات را کاهش می دهد.
• حفظ فعالیت بدنی منظم و متناسب با سن کودک به تقویت عضلات و پیشگیری از کمردرد کمک می کند.
• مراجعه به پزشک در صورت تداوم یا تکرار کمردرد به تشخیص و پیشگیری از مشکلات جدی تر کمک می کند.
• افزایش شدت تمرینات ورزشی به صورت تدریجی و کنترل شده از وارد شدن فشار ناگهانی به کمر پیشگیری می کند.
• آموزش وضعیت صحیح نشستن و ایستادن به کودک باعث کاهش فشار روی ستون فقرات و عضلات پشت می شود.
• جلوگیری از نشستن طولانی مدت و ایجاد وقفه های حرکتی در طول روز از خشکی و درد عضلات کمر پیشگیری می کند.
• انجام حرکات کششی و گرم کردن مناسب پیش از ورزش از آسیب های عضلانی و فشار به ستون فقرات جلوگیری می کند.
• استفاده صحیح از تجهیزات ورزشی متناسب با قد و توانایی کودک از آسیب های ناشی از تمرین نادرست جلوگیری می کند.

تشخیص کمر درد در کودکان

تشخیص علت کمر درد در کودکان با بررسی دقیق سابقه پزشکی و معاینه فیزیکی آغاز می شود. پزشک درباره زمان شروع درد، محل آن، شدت، فعالیت هایی که درد را تشدید یا کاهش می دهند و وجود علائم همراه سؤال می کند. سابقه آسیب ورزشی، بیماری های قبلی و سابقه خانوادگی مشکلات ستون فقرات نیز اهمیت دارد.

در معاینه ممکن است وضعیت قرارگیری ستون فقرات، دامنه حرکتی کمر، قدرت عضلات، نحوه راه رفتن و وضعیت عصبی اندام ها بررسی شود. در صورتی که ی نادیده گرفته شود. همچنین اگر درد پس از ضربه شدید ایجاد شده باشد یا فعالیت های روزمره کودک را مختل کند، مراجعه به بهترین متخصص ارتوپد کودکان در تهران احتمال یک مشکل ساختاری یا بیماری زمینه ای را مطرح کند، ممکن است آزمایش ها یا تصویربرداری درخواست شود. روش های تشخیصی با توجه به شرایط کودک می توانند شامل موارد زیر باشند:

• ام آر آی
• سونوگرافی
• اشعه ایکس
• بررسی عصبی
• آزمایش خون
• سی تی اسکن
• رادیوگرافی در موارد لازم
• بررسی دامنه حرکتی کمر
• معاینه فیزیکی و ارتوپدی
• ارزیابی وضعیت ستون فقرات

درمان کمر درد در کودکان

درمان کمر درد در کودکان به علت ایجاد درد، سن کودک، شدت علائم و وجود بیماری زمینه ای بستگی دارد. در مواردی که درد ناشی از کشیدگی عضلات یا فعالیت بیش از حد باشد، ممکن است با کاهش موقت فعالیت های تشدید کننده و بازگشت تدریجی به فعالیت، علائم بهبود پیدا کنند. درمان نباید بدون مشخص شدن علت اصلی و برخلاف توصیه پزشک انجام شود. روش های درمانی ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• فیزیوتراپی
• اصلاح وضعیت بدن
• درمان آسیب های ورزشی
• درمان بیماری های زمینه ای
• درمان تخصصی مشکلات ستون فقرات
• داروهای مسکن یا ضد التهاب با تجویز پزشک
• تمرینات کششی و تقویتی تحت نظر متخصص
• درمان عفونت یا بیماری های التهابی در صورت وجود
• استراحت نسبی و محدود کردن فعالیت تشدید کننده درد
• جراحی در موارد نادر و در صورت وجود اندیکاسیون مشخص

چه زمانی باید برای درمان کمر درد کودک به متخصص مراجعه کرد؟

عوامل متعددی وجود دارد که یک متخصص باید در هنگام تعیین اینکه آیا کودک شما نیاز به درمان ویژه دارد، در نظر بگیرد. این موارد می‌توانند موارد زیر باشد:

• کمردرد منجر به سفتی ستون فقرات و همراه با تب، ناراحتی عمومی، ناراحتی یا درد و کم اشتهایی.
• درد مزمنی که بیش از شش هفته طول بکشد.
• کمر درد همراه با درد پا.
• کمردردی که خواب کودک شما را مختل می کند.
• کمردردی که کودک شما را از شرکت در فعالیت ها باز می دارد.

نتیجه گیری

با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، کمر درد در کودکان در اثر عواملی مانند کشیدگی عضلات، فعالیت ورزشی، آسیب، وضعیت نامناسب بدن یا مشکلات ستون فقرات ایجاد می شود. اگرچه بسیاری از موارد کمردرد موقتی هستند، اما درد شدید، مداوم یا همراه با تب، کاهش وزن، ضعف، بی حسی یا اختلال حرکتی نیاز به بررسی پزشکی دارد. توجه به سن کودک نیز در ارزیابی کمردرد اهمیت دارد و دردهای مکرر در سنین پایین نباید نادیده گرفته شوند. تشخیص دقیق با بررسی سابقه، معاینه و در صورت نیاز آزمایش یا تصویربرداری انجام می شود. درمان نیز بر اساس علت اصلی انتخاب خواهد شد و می تواند شامل اصلاح فعالیت، فیزیوتراپی یا درمان تخصصی باشد.