دررفتگی مادرزادی لگن؛ علائمی که والدین نادیده می‌گیرند

دررفتگی مادرزادی لگن یکی از مشکلات در نوزادان است که اگر به موقع تشخیص داده نشود، باعث عدم تناسب مفصل لگن، درد و مشکلات حرکتی در بزرگسالی می شود. در این بیماری، سر استخوان ران به طور طبیعی در حفره لگن جای نمی‌گیرد و مفصل لگن پایدار نیست. این حالت شامل عدم تقارن پاها، کوتاهی یک پا یا محدودیت حرکت مفصل لگن است و در بسیاری از موارد در دوران نوزادی یا شیرخوارگی قابل تشخیص است. در این مقاله علت‌ها، روش‌های تشخیص، درمان‌های غیرجراحی و جراحی، و مراقبت‌های پس از درمان دررفتگی مادرزادی لگن را بررسی می‌کنیم تا والدین و مراقبان بتوانند با آگاهی کامل بهترین اقدامات را برای سلامت کودک خود انجام دهند.

دررفتگی مادرزادی لگن چیست؟

دررفتگی مادرزادی لگن یک اختلال اسکلتی است که در آن سر استخوان ران در بدو تولد به‌طور کامل یا جزئی از حفره لگن خارج می‌شود و مفصل ران ثبات طبیعی ندارد. این وضعیت می‌تواند باعث شود مفصل لگن به‌طور غیرطبیعی حرکت کند یا رشد آن به‌درستی شکل نگیرد. در نوزادان مبتلا، ممکن است یک پا کوتاه‌تر به نظر برسد یا حرکت باز و بسته کردن لگن محدود باشد، حتی گاهی تنها با معاینه دقیق یا تصویربرداری قابل تشخیص است.

مفصل ران نوزاد چگونه است و در دررفتگی مادرزادی چه تغییری می‌کند؟

مفصل ران نوزاد در حالت طبیعی به شکلی است که سر استخوان ران به‌خوبی داخل حفره لگن قرار می‌گیرد و امکان حرکت همراه با ثبات را فراهم می‌کند. این مفصل در ماه‌های اول زندگی هنوز کامل نشده و به‌تدریج با رشد کودک شکل نهایی خود را پیدا می‌کند.  در دررفتگی مادرزادی لگن، این ارتباط طبیعی دچار مشکل می‌شود و سر استخوان ران به‌طور کامل در جای خود قرار ندارد یا به‌سادگی از حفره لگن خارج می‌شود. با ادامه این وضعیت، حفره لگن هم به‌درستی رشد نمی‌کند و شکل طبیعی مفصل به‌هم می‌ریزد.

علائم دررفتگی مادرزادی لگن چیست؟

دررفتگی مادرزادی لگن در نوزادان هیچگونه دردی نداشته و علائم آن پس از راه افتادن کودک، حدودا از سن یک سالگی ظاهر می‌شود. با این که عارضه دررفتگی لگن مشکل جدی نیست اما تشخیص دیرهنگام آن می‌تواند عوارض و مشکلات زیادی را برای کودک بوجود بیاورد. به همین جهت پزشکان معتقدند هر نوزاد حداقل دو بار، یکبار در بدو تولد و دفعه دوم در دو ماهگی تحت معاینه لگن قرار بگیرد.

دررفتگی لگن گاهی اوقات هیچ گونه علائمی به همراه ندارد و گاهی هم در برخی از افراد علائم زیر مشاهده می شود:

•  محدودیت حرکت مفصل ران
•  آسیب‌دیدگی بیشتر در ناحیه کشاله ران
•  کوتاهی پای آسیب دیده‌ عدم تقارن حرکت لگن
•  شنیده شدن صداهای کوتاه تیک مانند
•  افزایش قوس و لوردوز کمری

علت دررفتگی مادرزادی لگن چیست؟

علت دقیق دررفتگی مادرزادی لگن مشخص نیست، اما عوامل ژنتیکی، موقعیت جنین در رحم، زایمان طبیعی یا سزارین و جنسیت می‌توانند نقش داشته باشند. دررفتگی مادرزادی لگن یا DDH یک مشکل مرتبط با مفصل لگن است که به عوامل ژنتیکی بستگی دارد. والدینی که سابقه دررفتگی لگن داشته‌اند، احتمال دارد که فرزندان نیز به این بیماری مبتلا شوند. همچنین فرزندان اول بیشتر از دیگران در معرض خطر قرار دارند. عواملی مانند پایین بودن سطح مایع آمنیوتیک در رحم یا پوزیشن بریچ جنین نیز می‌توانند در ایجاد این بیماری موثر باشند. علاوه بر این، زایمان بریچ می‌تواند یکی از عوامل موثر در بروز DDH باشد. برای اطمینان از سلامت کودکان، معاینه‌های مرتب بعد از تولد ضروری است و در هر صورت، شناسایی و درمان زودرس می‌تواند از ابتلا به عوارض جدی جلوگیری کند.

زایمان بریچ چیست و چه تاثیر بر نوزاد دارد؟

زایمان بریچ به حالتی گفته می‌شود که جنین به‌جای قرار گرفتن با سر در پایین رحم، با پاها یا باسن به سمت دهانه رحم قرار می‌گیرد. در حالت طبیعی، نوزاد باید با سر متولد شود؛ اما در وضعیت بریچ، ابتدا باسن یا پاها خارج می‌شوند. تأثیر زایمان بریچ بر نوزاد به شرایط بارداری و نحوه زایمان بستگی دارد و یکی از مهم ترین آنها، افزایش احتمال دررفتگی مادرزادی لگن است؛ زیرا فشار واردشده به مفصل ران در دوران جنینی می‌تواند باعث ناپایداری مفصل شود. همچنین در برخی موارد، احتمال آسیب‌های زایمانی، محدودیت حرکتی موقت یا نیاز به سزارین افزایش می‌یابد. به همین دلیل نوزادانی که با وضعیت بریچ متولد می‌شوند، معمولاً باید از نظر مفصل لگن و سایر مشکلات احتمالی به‌دقت بررسی و غربالگری شوند.

انواع دررفتگی مادرزادی لگن

این عارضه بر اساس شدت درگیری مفصل متفاوت است و هرچه شدت دررفتگی بیشتر باشد، احتمال نیاز به درمان‌های تخصصی‌تر نیز افزایش می‌یابد.

• در نوع خفیف، که به آن ناپایداری یا نیمه‌دررفتگی گفته می‌شود، سر استخوان ران به‌طور کامل از حفره لگن خارج نشده اما در جای خود نیز کاملاً ثابت نیست.
• در موارد متوسط، سر استخوان ران بخشی از تماس طبیعی خود با حفره لگن را از دست می‌دهد و مفصل به‌درستی شکل نمی‌گیرد.
• در شدیدترین حالت، دررفتگی کامل رخ می‌دهد؛ یعنی سر استخوان ران به‌طور کامل از جای طبیعی خود خارج شده و ارتباط طبیعی بین دو سطح مفصلی وجود ندارد.

تفاوت دررفتگی لگن در نوزادان، کودکان و بزرگسالان

تفاوت این عارضه در نوزادان، کودکان و بزرگسالان بیشتر به زمان تشخیص و میزان پیشرفت آن مربوط می‌شود.

• در نوزادان معمولاً مفصل هنوز انعطاف‌پذیر است و با تشخیص زودهنگام می‌توان بدون جراحی آن را اصلاح کرد.
• در کودکان بزرگ‌تر، به‌دلیل رشد استخوان‌ها، اصلاح مفصل دشوارتر می‌شود و گاهی نیاز به مداخله جراحی وجود دارد.
• در بزرگسالانی که این مشکل از کودکی درمان نشده، معمولاً علائمی مانند درد مزمن لگن، لنگش و آرتروز زودرس دیده می‌شود و درمان پیچیده‌تر و زمان‌برتر خواهد بود.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

در صورتی که والدین در نوزاد یا کودک خود نشانه‌هایی مانند محدود بودن حرکت پاها، تفاوت در طول پاها، نامتقارن بودن چین‌های پوستی ران یا باسن، یا شنیدن صدای غیرعادی هنگام حرکت مفصل ران مشاهده کنند، مراجعه به بهترین متخصص ارتوپد کودکان در تهران ضروری است. همچنین اگر نوزاد سابقه خانوادگی دررفتگی لگن داشته باشد یا به‌صورت بریچ متولد شده باشد، بهتر است حتی بدون وجود علامت ظاهری، توسط پزشک بررسی شود.

دررفتگی مادرزادی لگن چگونه تشخیص داده می‌شود؟

دررفتگی مادرزادی لگن یکی از مشکلات جسمی شایع در نوزادان است که می‌تواند تاثیرات جدی روی رشد آن‌ها داشته باشد. این وضعیت ممکن است باعث عوارضی مانند مشکلات در حرکت و تعادل، درد و ناراحتی و حتی ناتوانی در انجام فعالیت‌های روزمره شود. بنابراین، تشخیص و درمان زودرس این بیماری امری حیاتی است.

برای تشخیص درست در رفتگی مادرزادی لگن، معمولا از ابزارهای تصویربرداری مانند اشعه ایکس و MRI استفاده می‌شود. پس از تشخیص، درمان ممکن است شامل فیزیوتراپی، تمرینات تقویتی و در موارد شدیدتر، جراحی باشد. اهمیت انجام تمرینات تقویتی و فیزیوتراپی در این موارد بسیار زیاد بوده تا عضلات و استخوان‌ها به درستی تقویت شده و نوزاد بتواند به طور صحیح حرکت کند.

روش‌های درمان دررفتگی مادرزادی لگن

درمان دررفتگی لگن یکی از مشکلات پیچیده و جدی بوده که در صورت‌ عدم تشخیص و درمان به موقع، می‌تواند منجر به عوارض جبران ناپذیری شود. اصولاً، درمان این مشکل بر اساس شدت بیماری و وضعیت بیمار به دو دسته روش‌های غیر جراحی و روش‌های جراحی تقسیم می‌شود:

بریس پاولیک هارنس

درمان دررفتگی لگن مادرزادی با استفاده از پاولیک هارنس یک روش موثر و کارآمد است که به کودکان کمک می‌کند تا لگن خود را در وضعیت مناسب نگه دارند. از آن جایی که درمان دررفتگی مادرزادی لگن نیاز به صبر و پیگیری داشته و والدین باید در این روش دقت و حوصله داشته باشند. باید توجه داشت که استفاده از پاولیک هارنس باید تحت نظر پزشک و متخصصین مربوطه انجام شود. والدین باید دستورات پزشک را رعایت کرده و به توصیه‌های آن‌ها عمل کنند تا درمان به خوبی انجام شود. با توجه به صبر و تلاش والدین و همکاری آن‌ها با پزشک، می‌توان بهبود قابل توجهی در وضعیت لگن کودک داشت.

بریس ابداکشن

بریس ابداکشن یک روش درمانی است که معمولا در موارد خاص استفاده می‌شود، به عنوان مثال در مواردی که بریس پاولیک هارنس نتواند نتایج مطلوبی را به دنبال داشته باشد. این روش برای درمان دررفتگی مادرزادی لگن مورد استفاده قرار می‌گیرد و با نگه داشتن پاهای کودک در جای خود، بهبودی در وضعیت آن‌ها ایجاد می‌کند. از این روش برای موارد خاصی استفاده شده و باید توسط یک پزشک متخصص تعیین شود.

انواع جراحی دررفتگی لگن

در صورتی که بریس یا سن کودک برای درمان دررفتگی لگن مناسب نباشد، جراحی به عنوان یک گزینه در نظر گرفته می‌شود. این جراحی توسط متخصصین جراحی ارتوپد انجام شده و بسته به شدت مشکل و سن کودک، نوع مختلفی دارد. این جراحی‌ها باعث بهبود وضعیت کودک شده و از احتمالات بروز مشکلات بعدی جلوگیری می‌کند. انواع روش‌های جراحی به شرح زیر می‌باشد:

جراحی بسته ریداکشن دررفتگی لگن

 جراحی بسته ریداکشن یک روش درمانی است که بعد از آن بیمار به طور قابل ملاحظه‌ای بهبود می‌یابد. این نوع جراحی برای درمان دررفتگی لگن در کودکان استفاده شده و به دو صورت باز و بسته انجام می‌شود. در جراحی بسته، جراح تاندون‌های نوزاد را طویل کرده و سپس قسمت توپی مفصل ران را در داخل سوکت ران قرار می‌دهد. این روش عموما برای کودکان ۶ ماه تا ۲ساله مناسب است. اما در برخی موارد، نیاز به جراحی باز بوده که در آن موانع موجود در سر استخوان فمور حذف شده و مفصل ران به مکان مناسب منتقل می‌شود. پس از جراحی، لگن برای مدتی در گچ قرار می‌گیرد تا بهبودی کامل شود.

جراحی استئوتومی لگن یا ران

 استئوتومی لگن یا ران یک روش جراحی است که برای اصلاح دررفتگی لگن در کودکان بالای دو سال استفاده می‌شود. در این روش، جراح ارتوپد با تغییر شکل حفره استخوان لگن، فضای لازم برای جایگزینی استخوان ران را فراهم می‌کند. کودکان به دلیل قدرت ترمیم‌پذیری بالایی که دارند، پس از جراحی مفصل هیپ در موقعیت صحیح باقی می‌ماند و استخوان‌ها به طور طبیعی رشد می‌کنند. پس از جراحی، کودک باید پا و مفصل خود را چند ماهی گچ گرفته تا بهبودی کامل حاصل شود. این جراحی همچون دیگر جراحی‌ها با خطرات و عوارضی همراه است.

عوارض دررفتگی مادرزادی لگن در صورت عدم درمان چیست؟

دررفتگی مادرزادی لگن در صورتی که به‌موقع تشخیص داده نشود و درمان مناسب برای آن انجام نگیرد، می‌تواند روند طبیعی رشد مفصل لگن را مختل کند. این اختلال در تکامل مفصل، به‌تدریج زمینه‌ساز مشکلات حرکتی و اسکلتی متعددی می‌شود که اثرات آن ممکن است تا بزرگسالی ادامه یابد.

مهم‌ترین عوارض عدم درمان دررفتگی مادرزادی لگن عبارت‌اند از:

• لنگیدن پای کودک و اختلال در راه رفتن
• دردهای مزمن لگن، ران یا زانو
• کوتاهی یک اندام تحتانی نسبت به اندام مقابل
• محدودیت حرکت مفصل لگن
• بروز آرتروز زودرس مفصل لگن
• تغییر شکل لگن
• ناهنجاری‌های ستون فقرات

نتیجه گیری

در رفتگی مادرزادی لگن یک بیماری جدی بوده که نیازمند تشخیص و درمان صحیح است. شناخت علائم، روش‌های تشخیص و درمان این مشکل می‌تواند در پیشگیری از اثرات جانبی و بهبود وضعیت کودک موثر باشد. از این رو، اهمیت بالایی دارد که والدین به این موضوع توجه ویژه داشته و اقدامات لازم را برای تشخیص و درمان به موقع انجام دهند.

سوالات متداول کاربران