درمان پای ضربدری یکی از مهمترین اقداماتی است که میتواند به بهبود فرم پاها و جلوگیری از دردهای زانو و کمر کمک کند. این مشکل زمانی ایجاد میشود که محور پاها از حالت طبیعی خارج میشود و زانوها بیش از اندازه به هم نزدیک میشوند.
با تشخیص دقیق و اجرای برنامه درمانی مناسب، میتوان تعادل حرکتی را به بدن بازگرداند و از پیشرفت مشکل جلوگیری کرد. در این مقاله از دکتر ابراهیمی نسب، دربارهی روشهای مختلف درمان پای ضربدری، از تمرینهای اصلاحی تا مراقبتهای فیزیوتراپی، صحبت میکنیم تا مسیر بهبودی برای شما روشنتر شود.
درمان زانوی ضربدری چگونه انجام میشود؟
ایجاد شدن زانوی ضربدری در حین رشد، به عوامل مختلفی بستگی دارد. برای هر یک از این عوامل گوناگون، درمان ویژه ای به کار گرفته میشود که به شرح زیر هستند:
1. درمان زانوی ضربدری که با رشد طبیعی استخوان همراه است
در برخی موارد، رشد طبیعی استخوانها در سنین 2 تا 4 سالگی میتواند باعث چرخش زانو به سمت داخل شود. در این کودکان پس از انجام معاینات اولیه در صورتی که میزان چرخش هر دو پا به یک میزان باشد و شدت آن زیاد نباشد هیچ درمانی نیاز نیست. در اغلب موارد زانوهای پرانتزی که در این سن ایجاد میشود بدون نیاز به هیچ گونه درمانی با رشد کودک بهبود مییابد.
اما در صورتی که این شرایط وجود داشته باشد لازم است تا به بهترین متخصص ارتوپد کودکان در تهران مراجعه کنید:
- پاها به صورت خود به خود صاف نمیشوند.
- یک زانو بیشتر از زانوی دیگر به سمت داخل میچرخد.
- کودک در راه رفتن و یا دویدن مشکل دارد.
درمانهایی که در گذشته توصیه میشد شامل استفاده از بریس و کفشهای مخصوص بود اما بر اساس تحقیقات انجام شده موارد نام برده شده درمان موثری نیستند. در حال حاضر در موارد نادری که کودک در دویدن و راه رفتن عادی مشکل دارد بعد از 10 سالگی درمان جراحی پیشنهاد میشود.
2. درمان زانوهای ضربدی که به دیلی شکستگی ایجاد شده است
در صورتی که شکستگی در یکی از استخوانهای اطراف زانوی کودک ایجاد شود، رشد در ناحیهی رشد استخوان میتواند باعث چرخش زانو به سمت داخل شود.
در این موارد فیزیوتراپی پیشنهاد میشود. گاهی اوقات نیز ممکن است شدت آسیب شدید باشد و درمان جراحی توصیه میشود.
3. درمان زانو پرانتزی که به دلیل راشیتیسم ایجاد شده است
راشیتیسم بیماری است که منجر به مشکلاتی در رشد استخوانها میشود و به دلیل کمبود ویتامین D و یا کلسیم ایجاد میشود. این بیماری در حال حاضر بسیار کاهش یافته است اما در گذشته یکی از دلایل اصلی زانوی ضربدری در کودکان بود.
در صورتی که پای پرانتزی به دلیل راشیتیسم ایجاد شده باشد با مصرف ویتامین D و مکملهای کلسیم میتوان این بیماری را درمان کرد.
در برخی موارد نیاز به درمانهای تخصصیتری مانند بررسی توسط متخصص غدد است.
متخصص ارتوپدی کودکان
📍 تهران, انتهای بلوار کشاورز, مجتمع بیمارستانی امام خمینی
🕙 روزهای یکشنبه ساعت ۴ تا ۹
پنجشنبه ساعت ۱۰ صبح تا ۳ عصر
📞 ۰۲۱۹۱۳۰۴۵۰۴ – ۰۹۰۲۹۳۰۴۵۰۴
بهترین روشهای درمان پای ضربدری
انتخاب بهترین روش درمان بستگی مستقیم به سن، علت و شدت انحراف دارد. در کودکان زیر 5 سال، پای ضربدری اغلب بهصورت طبیعی با رشد اصلاح میشود، اما در بزرگسالان نیاز به مداخله تخصصی وجود دارد. روشهای اصلی درمان شامل موارد زیر است:
درمان پای ضربدری با استفاده از دارو و مکملها
در صورتی که بیماری زمینهای منجر به بروز زانوهای ضربدری شده باشد با توجه به عامل اصلی بیماری ممکن است دارو و یا مکملهای داروی توصیه شود.
درمان پای ضربدری با تمرینات فیزیوتراپی
ورزش و تقویت عضلات میتواند به پاها کمک نماید تا تعادل و وضعیت طبیعی خود را حفظ نمایند. بنابراین برای کودکانی که مبتلا به زانوهای ضربدری هستند گاهی اوقات فیزیوتراپی و تمرینات ورزشی متناسب توصیه میشود. با اینکه تحقیقات کافی در زمینهی اثربخشی این روش درمانی وجود ندارد اما برخی از متخصصین این روش درمانی را به بیماران خود توصیه مینمایند.
کاهش وزن برای درمان پای ضربدری
یکی از دلایل افزایش شدت پای ضربدری، اضافه وزن است. وقتی وزن بدن بالا میرود، مفصل زانو تحت فشار بیشتری قرار میگیرد و زاویهی پاها بیشتر از حالت معمول باز میشود. کم کردن وزن حتی به میزان چند کیلوگرم میتواند فشار روی مفصل زانو را کاهش دهد و درد را کمتر کند.
رعایت رژیم غذایی سالم، پرهیز از خوراکیهای فرآوریشده و انجام فعالیتهای سبک مثل پیادهروی یا شنا کمک میکند بدن متعادلتر شود و وضعیت پاها به مرور اصلاح گردد. کاهش وزن علاوه بر کمک به زانوها، باعث افزایش توان حرکتی و انرژی روزانه هم میشود.
ارتاسازی یا ارتوتیک (Orthotics)
ارتوتیک وسیلههایی هستند که در کفش قرار میگیرد و میتواند به تصحیح راه رفتن کودک کمک نماید. این وسیله به خصوص برای کودکانی که اندازهی پاهای انها یکسان نیست میتواند اثرات مفیدی داشته باشد.
در برخی موارد به جای ارتوتیک ممکن است بریس یا آتل برای بعضی از کودکان توصیه شود. بریسها میتوانند به رشد صحیح استخوانها کمک نمایند.
برای بزرگسالان هم کفیهای طبی باعث راحتتر شدن راه رفتن و کاهش درد میشوند. انتخاب نوع مناسب ارتز باید توسط پزشک انجام شود، چون اندازه، فرم پا و نوع انحراف در هر فرد متفاوت است. استفادهی منظم از این وسایل میتواند به مرور باعث بهبود ظاهر پا و کاهش ناراحتی هنگام حرکت شود.
درمان پای ضربدری با عمل جراحی
جراحی زانوی ضربدری در اکثر موارد به عنوان اولین راهکار درمان توصیه نمیشود اما در مواردی که درمانهای فیزیروتراپی، ورزش، کاهش وزن و یا استفاده از ارتوتیک مناسب نباشد، درمان جراحی به عنوان آخرین راهکار باقی مانده جهت اصلاح پاهای پرانتزی توصیه میشود.
روش جراحی که برای کودکان استفاده میشود جراحی رشد هدایت شده است. در طی این جراحی یک قطعهی فلزی کوچک وارد زانو میشود. این قطعهی فلزی میتواند به رشد استخوان در جهت صحیح کمک نماید. زمانی که استخوان در جهت صحیح شروع به رشد کرد، یک جراحی دیگر برای برداشتن صفحه فلزی توصیه میشود.
برای دریافت مشاوره رایگان با دکتر ابراهیمی نسب، لطفاً فرم زیر را تکمیل کنید تا در اولین فرصت با شما تماس بگیریم.
درمان پای ضربدری بدون جراحی چقدر موفقیتآمیز است؟
موفقیت درمان پای ضربدری بدون جراحی تا حد زیادی به شرایط هر فرد بستگی دارد. در سنین رشد، وقتی استخوانها هنوز در حال شکلگیری هستند، اصلاح این حالت با تمرینهای فیزیوتراپی، استفاده از کفش و کفی مناسب و گاهی بریسهای اصلاحی، نتیجه بسیار خوبی دارد.
در بزرگسالان نیز اگر انحراف زانو شدید نباشد، میتوان با تمرینهای منظم برای تقویت عضلات پا و اصلاح نحوه راه رفتن، وضعیت زانو را تا حد زیادی بهبود داد و از درد یا پیشرفت تغییر شکل جلوگیری کرد. نکته مهم این است که درمان غیرجراحی نیاز به صبر، استمرار و پیگیری دارد؛ چون تنها با اجرای دقیق برنامهی توانبخشی و همکاری با فیزیوتراپیست میتوان به نتیجه مطلوب رسید.
چند ماه طول میکشد تا پای ضربدری درمان شود؟
مدت زمان درمان پای ضربدری به نوع درمان و شدت انحراف بستگی دارد. افرادی که با تمرینهای فیزیوتراپی درمان میشوند، معمولاً بعد از سه تا شش ماه شاهد تغییر محسوس در راستای پا خواهند بود. البته برای رسیدن به اصلاح کامل، نیاز به پیگیری مداوم و انجام دقیق تمرینها وجود دارد.
در کودکانی که از بریس یا کفش طبی استفاده میکنند، دوره درمان میتواند بین شش ماه تا یک سال طول بکشد، زیرا رشد استخوانها بهتدریج تغییر شکل را اصلاح میکند. اما در مواردی که نیاز به جراحی باشد، بیمار پس از عمل حدود سه ماه دوران نقاهت دارد و معمولاً تا شش ماه بعد از جراحی میتواند فعالیتهای روزمره را بدون درد و مشکل انجام دهد. رعایت توصیههای پزشک و شرکت در جلسات فیزیوتراپی پس از جراحی، سرعت بهبود را افزایش میدهد.
آیا درمان پای ضربدری برگشتپذیر است؟
اگر علت اصلی پای ضربدری برطرف نشده باشد یا فرد پس از درمان مراقبتهای لازم را ادامه ندهد، امکان بازگشت انحراف وجود دارد. برای پیشگیری از برگشت، انجام تمرینهای اصلاحی پس از پایان درمان بسیار اهمیت دارد. علاوه بر این، کنترل وزن بدن تأثیر زیادی در حفظ وضعیت صحیح پاها دارد، زیرا افزایش وزن فشار مضاعفی بر مفصل زانو وارد میکند و احتمال بازگشت تغییر شکل را بالا میبرد.
پوشیدن کفش مناسب، پرهیز از نشستن به حالت دو زانو یا چهارزانو برای مدت طولانی، و انجام منظم حرکات کششی میتواند پایداری نتایج درمان را تضمین کند. همچنین بازبینی دورهای توسط فیزیوتراپیست یا پزشک ارتوپد کمک میکند تا هرگونه تغییر جزئی در محور پاها در مراحل اولیه شناسایی و اصلاح شود.
کلام آخر
همان طور که اشاره شد زانوی ضربدری در کودکان در اغلب موارد بدون نیاز به درمان برطرف میشود. اما در صورتی که بیماری شدید باشد و مانع از راه رفتن صحیح و دویدن کودک شود، درمانهای بیشتری لازم است. دارو درمانی، درمانهای فیزیوتراپی، کاهش وزن و استفاده از ارتوتیک بخشی از روند درمان در این کودکان است.
اما در صورتی که درمانهای ذکر شده موثر واقع نشود درمان جراحی توصیه میشود. جهت انتخاب بهترین روش درمان لازم است تا با یک متخصص و یا جراح ارتوپد مشورت داشته باشید.